Pa mor ddrud ac ymarferol fydd diwygio trefn y budd-daliadau?

Dydd Mawrth, 04 Medi 2012

Mae cynghorau lleol Cymru wedi dod ynghyd i gwestiynu Llywodraeth San Steffan am gost diwygio trefn budd-daliadau’r Deyrnas Gyfunol ac anawsterau’r drefn newydd.

Fe roes y Frenhines sêl ei bendith ar Ddeddf ‘Diwygio Budd-daliadau’ fis Mawrth eleni. Bydd y ddeddf yn arwain at newidiadau ysgubol yn nhrefn budd-daliadau’r deyrnas.

Gan fod cannoedd o filoedd o bobl yng Nghymru yn dioddef yn barod o achos cyflwr yr economi, colli swyddi a llai o enillion, mae’r bwriad i ddiwygio trefn y budd-daliadau yn un o newidiadau mwyaf yn rhwyd diogelwch cymdeithasol Cymru ers degawdau.

Mae Pwyllgor Cydlynu WLGA wedi cysylltu â Llywodraeth San Steffan i ddweud bod y dyraniadau ariannol ar gyfer newid trefn y budd-daliadau yng Nghymru wedi’u seilio ar amcangyfrifon economaidd gobeithiol iawn allai beri i’r cynghorau dalu am newidiadau sy’n hynod amhoblogaidd yn barod.

Meddai’r Cynghorydd Aaron Shotton (Sir y Fflint), Dirprwy Arweinydd WLGA a Llefarydd dros Faterion Ariannol ac Adnoddau:

“Hanfod diwygio trefn y budd-daliadau yng Nghymru yw trosglwyddo cyfrifoldebau i’r cynghorau lleol – rhywbeth sydd heb ddigwydd ers cenedlaethau. Yn y sefyllfa sydd ohoni, mae’r cynghorau’n ei chael yn anodd ymdopi â’r galw cynyddol am wasanaethau beth bynnag. Yr hyn mae’i eisiau ar gynghorau lleol – yng Nghymru ac yng ngweddill y deyrnas – yw cyhoeddiad cywir a thryloyw gan Lywodraeth San Steffan cyn gynted ag y bo modd ynglŷn â chost ariannol a chymdeithasol y diwygio. Dim ond wedi hynny y bydd byd llywodraeth leol Cymru yn gallu pennu ei gyllidebau a dechrau lleddfu effaith y newidiadau hyn.”

Mae cais WLGA yn ymwneud â faint o arian y dylai Llywodraeth San Steffan ei roi er mwyn newid trefn treth cynghorau Cymru. Mae amcangyfrif y gallai newidiadau yn y drefn arwain at ddiffyg o ryw £50 miliwn yng nghoffrau byd llywodraeth leol Cymru. Os bydd rhaid i fyd llywodraeth leol Cymru ysgwyddo baich ariannol ychwanegol, fe fydd rhagor o bwysau ar wasanaethau craidd megis tai, gofal cymdeithasol ac addysg. Mae prinder arian ar gyfer y gwasanaethau hynny eisoes yn y sefyllfa economaidd ar hyn o bryd.

Mae dryswch ariannol cyffelyb ynglŷn â phob elfen o ddiwygio trefn y budd-daliadau ac mae WLGA wedi gofyn i’r beichiau a ddaw yn sgîl newid y drefn honno gael eu hasesu i ofalu y bydd cynghorau lleol a’u cymunedau nhw yn cael eu digolledu am unrhyw gostau cudd neu annisgwyl.

Meddai’r Cynghorydd Anthony Hunt (Tor-faen), Dirprwy Lefarydd WLGA dros Faterion Ariannol ac Adnoddau:

“Mae arweinyddion y cynghorau’n pryderu’n fawr am gymhlethdod y newidiadau yn nhrefn budd-daliadau’r DG. Dydyn ni ddim yn credu bod y diwygio’n dryloyw a bod canlyniadau cymdeithasol ac economaidd ehangach y newidiadau hynny wedi’u cloriannu’n drylwyr. Rydyn ni’n amcangyfrif y gallai’r rhai sy’n hawlio budd-dal treth y cyngor ar hyn o bryd golli un rhan o bump o’u budd-dal cyn pen rhai blynyddoedd a dyw gobeithion hawlwyr eraill fawr ddim gwell. Does neb yn siŵr beth fydd effaith y diwygio ar bobl fwyaf bregus Cymru ac mae’n debygol y bydd effeithiau dros y tymor hirach ynglŷn ag amddifadedd cymdeithasol, cyrhaeddiad addysgol, iechyd a lles. Fe fydd yr effeithiau hynny i gyd yn arwain at ragor o gostau i fyd llywodraeth leol yn y pen draw.”

Ychwanegodd y Cynghorydd Shotton:

“Os bydd rhaid i gynghorau lleol dalu am y diwygio, bydd cymunedau lleol yn wynebu ergyd ddwbl o ganlyniad i natur y newidiadau eu hunain a thrwy orfod trosglwyddo arian o wasanaethau rheng flaen i dalu am roi’r newidiadau hynny ar waith. Mae hynny’n gwbl annerbyniol. Rhaid i Lywodraeth San Steffan dalu unrhyw gostau ychwanegol a ddaw i’r cynghorau lleol yn sgîl diwygio trefn y budd-daliadau.”

  About

Mae Cymdeithas Llywodraeth Leol Cymru (WLGA) yn cynrychioli buddiannau byd llywodraeth leol ac yn hyrwyddo democratiaeth leol yng Nghymru.

  Cysylltwch â ni
   Cymdeithas Llywodraeth Leol Cymru

Tŷ Llywodraeth Leol
Rhodfa Drake
Caerdydd, CF10 4LG

Ffôn : 029 2046 8600
E-bost : enquiry@wlga.gov.uk
Oriau busnes : Llun - Iau 8:30 - 5:00, Gwen - 08:30 - 16:30