Mae’r Bil, a estynnwyd i gwmpasu Cymru ym mis Mawrth 2025, yn cynnwys darpariaethau sy’n ymwneud â Phlant nad ydynt yn yr Ysgol, cyflogaeth plant, ac agweddau ar ddeddfwriaeth gofal cymdeithasol.

Mae’r mesurau ar Blant nad ydynt yn yr Ysgol yn cyflwyno darpariaethau diogelu ychwanegol i gefnogi awdurdodau lleol i sicrhau bod plant sy’n cael eu haddysgu gartref yn derbyn addysg addas, ochr yn ochr â gwiriadau manylach lle mae plant yn destun mesurau amddiffyn plant, neu wedi bod o fewn y pum mlynedd diwethaf.

Mae cynghorau Cymru wedi codi pryderon yn gyson ynglŷn â’r ffordd orau o gefnogi plant nad ydynt yn yr ysgol, yn enwedig lle mae problemau diogelu yn codi.

Mae CLlLC wedi croesawu’r darpariaethau hyn yn flaenorol fel cam tuag at ddarparu mwy o eglurder a chysondeb i awdurdodau lleol wrth gyflawni eu cyfrifoldebau statudol.

Dywedodd y Cynghorydd Lis Burnett, Llefarydd CLlLC dros Addysg:

“Mae cynghorau wedi bod yn glir ers peth amser ynghylch yr heriau y maent yn eu hwynebu wrth gefnogi plant nad ydynt yn yr ysgol, yn enwedig lle mae pryderon diogelu. Mae’r darpariaethau hyn yn rhoi mwy o eglurder i awdurdodau lleol wrth gyflawni’r gwaith hwn ac yn helpu i gryfhau’r trefniadau diogelu presennol.

“Mae’n bwysig bod y mesurau hyn yn cael eu gweithredu mewn ffordd sy’n gymesur ac yn ymarferol ar lefel leol, a bod gan gynghorau y gallu a’r gefnogaeth sydd eu hangen i’w cyflawni’n effeithiol.

“Bydd CLlLC yn parhau i ymgysylltu â Llywodraeth Cymru a phartneriaid wrth i’r Bil gael ei ystyried gan y Senedd ac, yn amodol ar gymeradwyaeth, wrth i’r darpariaethau gael eu rhoi ar waith.”

Disgwylir y bydd gwariant Llywodraeth y DU ar addysg a phobl ifanc ag anghenion addysgol arbennig ac anableddau yn Lloegr yn arwain at gyllid canlyniadol Barnett i Gymru, nad yw wedi’i gadarnhau eto.

Mae cynghorau’n rhybuddio y bydd cymunedau, heb gyllid teg a pharhaus, yn parhau i deimlo’r effaith drwy wasanaethau dan bwysau a llai o gefnogaeth i atal problemau cyn iddynt waethygu.

Un o’r pwysau mwyaf acíwt a amlygwyd gan gynghorau yw addysg. Mae tua thraean o holl wariant cynghorau yng Nghymru yn mynd ar ysgolion, gyda chostau Anghenion Dysgu Ychwanegol (ADY) yn cynyddu’n sylweddol. Mae gwariant ADY yn cyfrif am fwy na chwarter holl bwysau cyllidebau ysgolion, gyda mwy na 70 y cant o wariant ADY yn mynd yn uniongyrchol i gefnogi dysgwyr. Mae cynghorau’n dweud bod cymhlethdod cynyddol anghenion, ochr yn ochr â chostau trafnidiaeth dysgwyr a chostau’r gweithlu, yn creu straen ariannol anghynaladwy.

Mae cynghorau wedi adrodd gorwariant o £69 miliwn mewn gofal cymdeithasol yn ystod y flwyddyn, oherwydd cynnydd yn y galw ac achosion yn dod yn fwy cymhleth, gyda mwy na 81,000 o bobl yn dibynnu ar ofal a chymorth parhaus.

Mae pryderon hefyd wedi’u codi am ddyfodol buddsoddiad economaidd lleol. Cefnogodd Cronfa Ffyniant a Rennir y DU, a ddisodlodd gyllid yr UE, brosiectau a ddarperir yn lleol i greu swyddi a chryfhau cymunedau. Daw ei holynydd, y Gronfa Twf Lleol, â dyraniad cyffredinol sydd wedi’i leihau’n sylweddol. Mae cynghorau’n dweud y gallai hyn gyfyngu ar gefnogaeth i raglenni seiliedig ar le sy’n helpu busnesau i dyfu a phobl i mewn i waith.

Dywedodd y Cynghorydd Anthony Hunt, Llefarydd CLlLC dros Gyllid:

“Mae Datganiad y Gwanwyn yn cyflwyno cyfle. Os daw cyllid ychwanegol i Gymru, rhaid iddo gyrraedd y gwasanaethau rheng flaen y mae pobl yn dibynnu arnynt bob dydd, yn enwedig ym maes addysg a phobl ifanc ag anghenion dysgu ychwanegol.

“Mae cynghorau’n wynebu pwysau eithriadol ar draws y bwrdd, ond nid oes yr un mor ddifrifol ag mewn gofal cymdeithasol ac addysg. Nid yw’r rhain yn wasanaethau dewisol; maent yn linellau bywyd i deuluoedd a thrigolion sy’n agored i niwed.

“Rydym yn cynnig partneriaeth wirioneddol i Lywodraeth nesaf Cymru. Gwrandawodd Llywodraeth bresennol Cymru ar bryderon llywodraeth leol yn setliad y llynedd. Fy ngobaith yw y byddant yn gwneud yr un peth yma.

“Gyda chyllid teg, amlflwyddyn a ffocws ar y cyd ar atal, gall cynghorau symud y tu hwnt i reoli argyfwng i fuddsoddi mewn gwytnwch, twf a chanlyniadau gwell i bobl ledled Cymru.” 

Mae ffigurau gan CLlLC yn dangos bod disgwyl i'r gwariant ar ADY a chymorth Blynyddoedd Cynnar gynyddu tua 6 y cant yn 2026/27, sy'n gyfystyr â chynnydd o oddeutu £46 miliwn ledled Cymru. 

Mae cynghorau unigol yn rhagweld cynnydd o hyd at 14 y cant. Mae dros 70 y cant o wariant ADY yn mynd yn uniongyrchol i gefnogi dysgwyr, tra bod costau trafnidiaeth yn cyfrif am tua 13 y cant. 

Mae awdurdodau lleol yn ariannu athrawon arbenigol, cynorthwywyr dosbarth, therapyddion, a thimau cymorth dysgu. Maent hefyd yn darparu cludiant i ddisgyblion sy'n mynychu ysgolion arbenigol ac yn sicrhau bod plant ag anghenion cymhleth yn cael yr help cywir ar yr adeg iawn. 

Mae cynghorau'n adeiladu cysylltiadau cryfach rhwng addysg, iechyd a gofal cymdeithasol, gwella ymyrraeth gynnar a chreu mwy o leoedd arbenigol lleol fel y gall plant aros yn agosach at adref. 

Fodd bynnag, mae'r galw am y gefnogaeth hon yn cynyddu, ac mae costau'n cynyddu'n sydyn. Heb gyllid ychwanegol, mae cynghorau'n rhybuddio y gallai'r cynnydd a wnaed yn ystod y blynyddoedd diwethaf fod mewn perygl. 

Mae Adroddiad Pwysau Addysg 2025 y CLlLC sydd newydd ei gyhoeddi yn tynnu sylw at y ffaith bod pwysau ADY bellach yn cyfrif am dros chwarter yr holl bwysau cyllideb ysgolion. Mae'r adroddiad yn rhybuddio, heb fuddsoddiad hirdymor cynaliadwy, bydd cynghorau yn cael trafferth cynnal gwasanaethau addysg cynhwysol o ansawdd uchel. 

Mae cynghorau'n galw am adolygiad o'r trefniadau cyllido i wneud yn siŵr bod yr arian sydd ar gael yn cyfateb i'r gwir gost o ddarparu cymorth i blant ag anghenion dysgu ychwanegol. Maen nhw'n dweud bod hyn yn hanfodol i ddiogelu'r gwasanaethau y mae plant, pobl ifanc a theuluoedd yn dibynnu arnynt. 

Dywedodd y Cynghorydd Lis Burnett, Llefarydd CLlLC dros Addysg: 

"Mae cynghorau yn parhau i fod yn ymrwymedig i ddarparu cefnogaeth gynhwysol, o ansawdd uchel i bob dysgwr ag anghenion dysgu ychwanegol, ond mae'r gefnogaeth honno yn dod yn ddrytach bob blwyddyn. Rydym yn gweld y galw yn cynyddu, costau trafnidiaeth, darpariaeth arbenigol, ac eiriolaeth gyfreithiol yn dod yn fwy costus, tra bod cronfeydd wrth gefn ysgolion yn lleihau. Heb fuddsoddiad cynaliadwy ychwanegol, mae'r cynnydd rydyn ni wedi'i wneud mewn perygl o stopio. 

"Er gwaethaf yr heriau hyn, mae cynghorau yn parhau i arloesi. Maen nhw'n ehangu'r ddarpariaeth leol, yn hyfforddi mwy o staff ac yn gweithio gyda phartneriaid i wneud y system yn fwy effeithlon heb leihau ansawdd. 

"Mae pob dysgwr yn haeddu'r cyfle i gyrraedd eu potensial, ac mae cynghorau ac ysgolion yn gwneud popeth y gallant i wneud i hynny ddigwydd. Gyda chyllid teg, gall cynghorau barhau i ddarparu'r cymorth sydd ei angen ar blant." 

“Tra bod canlyniadau PISA 2022 heddiw yn destun siom, mae’n bwysig nodi’r gwaith caled sydd eisoes ar y gweill i newid y dirwedd addysg. Ni fydd trawsnewid system ddysgu’r genedl yn digwydd dros nos ond dylai’r cwricwlwm newydd arloesol, sydd bellach wedi’i gyflwyno ym mhob ysgol, roi hyder bod Cymru ar y llwybr cywir.

“Rydym i gyd eisiau i’n plant a’n pobl ifanc gredu y gallant gyflawni eu potensial ac y bydd eu dyheadau’n cael eu cefnogi. Mae’r cwricwlwm newydd yn anelu at rymuso pob plentyn i gyrraedd y potensial hwnnw gyda ffocws cryfach ar ddull sy’n canolbwyntio ar y dysgwr. Yn ogystal, mae cynghorau’n gweithio’n agos gyda’r Gweinidog fel rhan o’r cynlluniau a gyhoeddwyd yn ddiweddar i hybu gwelliant mewn mathemateg a llythrennedd.

“Mae ein hathrawon gwych, ein staff cymorth a’n harweinwyr addysg yn frwd dros godi safonau. Ynghyd â disgyblion a rhieni, maent wedi dangos gwytnwch rhyfeddol yn ystod cyfnod anhygoel o anodd i’n hysgolion oherwydd y pandemig a’r argyfwng Costau Byw. Ar ran llywodraeth leol, diolch i bawb sy’n gweithio mor galed i newid y system ac i drawsnewid profiadau dysgu ein plant a’n pobl ifanc. Bydd cynghorau’n parhau i weithio’n agos gyda Llywodraeth Cymru i sicrhau bod y cwricwlwm newydd yn llwyddo i godi safonau a chyrhaeddiad.”

DIWEDD –

Dywedodd Llefarydd WLGA dros Addysg, y Cynghorydd Ian Roberts:

“Ar ran holl awdurdodau lleol Cymru, hoffwn longyfarch yr holl fyfyrwyr sy’n derbyn eu canlyniadau TGAU heddiw. Mae canlyniadau heddiw yn dangos bod gwaith caled ac ymdrechion diwyd yn arwain at ganlyniadau gwych. Dymunwn y gorau i fyfyrwyr wrth iddynt gychwyn ar eu pennod nesaf.

“Ymhellach, mae'n bwysig cydnabod a gwerthfawrogi'r addysgwyr ymroddedig, y cynorthwywyr, a holl staff eraill y sector addysg sydd wedi bod yn allweddol wrth arwain a meithrin y meddyliau disglair hyn. Mae eu hymroddiad yn tanlinellu sut mae eu cyfraniadau yn gweithredu fel y sylfaen ar gyfer adeiladu cyflawniadau ein myfyrwyr. Gyda diolch, rydym yn cymeradwyo eu hymdrechion eithriadol i feithrin profiad addysgol cadarnhaol a chyfoethog.”

I unrhyw un na chafodd y canlyniadau roedden nhw eu heisiau, neu sy’n ansicr ynghylch eu camau nesaf, cysylltwch â Gyrfa Cymru am gyngor, siaradwch â’ch ysgol neu goleg neu ewch i wefan Cymru’n Gweithio.

DIWEDD –

Dywedodd Llefarydd WLGA dros Addysg, y Cynghorydd Ian Roberts:

“Hoffwn estyn fy llongyfarchiadau i fyfyrwyr ar eu canlyniadau Lefel A ar ran awdurdodau lleol yng Nghymru. Mae eich ymroddiad a'ch gwaith caled wedi talu ar ei ganfed, a dylech fod yn hynod falch o'ch cyflawniadau. Dymunwn y gorau i'r bobl ifa nc hyn yn eu dyfodol.

“Hoffem hefyd fynegi ein diolch i staff ysgolion ymroddedig sydd wedi bod yn ddiwyro yn eu cefnogaeth a’u harweiniad. Mae ymrwymiad pawb yn y system addysg i feithrin y meddyliau ifanc hyn yn wirioneddol glodwiw ac yn chwarae rhan ganolog mewn creu amgylchedd dysgu cadarnhaol a chyfoethog ar gyfer ein myfyrwyr. Eu gwaith anhygoel yw’r sylfaen ar gyfer adeiladu llwyddiant a thwf ein myfyrwyr.”

I unrhyw un na chafodd y canlyniadau roedden nhw eu heisiau, neu sy’n ansicr ynghylch eu camau nesaf, cysylltwch â Gyrfa Cymru am gyngor, siaradwch â’ch ysgol neu goleg neu ewch i wefan Cymru’n Gweithio.

DIWEDD –

Mae £9m wedi cael ei fuddosddi i helpu cynghorau i gynnig prydau maethlon i ddisgyblion cymwys hyd ddiwedd gwyliau hanner tymor fis Mai, gan gynnwys pob un o wyliau banc yn ystod y cyfnod.

Dywedodd y Cynghorydd Ian Roberts (Sir y Fflint), Llefarydd CLlLC dros Addysg:

“Bydd cymaint o deuluoedd sy’n ei chael hi’n andros o anodd oherwydd costau byw yn buddio o’r estyniad i brydau ysgol am ddim.

“Rwyf yn falch iawn o’r gwaith mae’n cynghorau wedi ei wneud, ac yn parhau i’w wneud, i sicrhau bod y rhai cymwys yn derbyn y gefnogaeth bwysig yma.

“Dyma eisampl arall o’r ffordd y mae’n cymunedau ar eu h’ennill pan fo Llywodraeth Cymru a llywodraeth leol yn cydweithio’n agos.”

Dywedodd y Cynghorydd Darren Price (Sir Gaerfyrddin), Dirprwy Lefarydd CLlLC dros Addysg

“Mae’r cyhoeddiad yma heddiw yn cynnig cymorth i lu o deuluoedd sy’n ei chael hi’n anodd cadw dau ben llinyn ynghyd ar hyn o bryd.

“Rydyn ni i gyd yn gwybod pa mor allweddol yw bwyd a maeth i ddatblygiad plant a phobl ifanc.

“O ganlyniad i’r Cytundeb Cydweithio blaengar rhwng Llywodraeth Cymru a Phlaid Cymru, bydd cynghorau ledled Cymru yn gallu estyn y gefnogaeth hollbwysig yma i ddisgyblion a theuluoedd cymwys “

“Dwi’n croesawu penderfyniad y Gweinidog heddiw i ail-gyflwyno gorchuddion wyneb mewn ysgolion uwchradd. Mae’n ymateb synhwyrol a chymesur i’r sefyllfa pryderus sy’n datblygu, ac yn cael ei wneud er lles disgyblion a’r holl staff.”

Yn flaenorol, cyhoeddwyd cychwyn ar gynllun cam-wrth-gam gan Lywodraeth Cymru o’r wythnos yn cychwyn ddydd Llun 22 Chwefror. Mae CLlLC nawr yn chwilio am syniad clir am pryd y gall grwpiau eraill ddychwelyd i’r ysgol i ailgydio’n ddiogel mewn dysgu wyneb-i-wyneb.

Dywedodd y Cynghorydd Ian Roberts (Sir y Fflint), Llefarydd CLlLC dros Addysg:

“Trwy gydol yr argyfwng, mae llywodraeth leol a Llywodraeth Cymru wedi gweithio mewn partneriaeth i flaenoriaethu addysg. Rydyn ni’n gwybod pa mor bryderus y bu’r flwyddyn ddiwethaf i’r holl ddysgwyr, yn enwedig y blynyddoedd hynny sydd wedi gweld asesiadau arferol yn cael eu tarfu o ganlyniad i’r argyfwng a sy’n edrych ymlaen i ddal i fyny gyda’u haddysg.

“Croesawn y ffaith bod dychwelyd plant i’r ysgol yn parhau i fod yn flaenoriaeth bennaf i Lywodraeth Cymru gan ei fod yn hollbwysig i addysg a datblygiad ein plant yn eu blynyddoedd ffurfiannol. Darparwyd eglurder gan y cyhoeddiad yr wythnos diwethaf y cafodd ei groesawu gan ddysgwyr, eu teuluoedd, a staff mewn ysgolion. Mae’n bwysig rwan ein bod ni’n gweithio gyda’n gilydd i gael cynllun clir ynglyn â sut i ddychwelyd grwpiau a blynyddoedd eraill o ddisgyblion yn ôl i’r ysgol i ailddechrau dysgu wyneb-i-wyneb, pan fo cyfradd yr haint yn rhoi digon o hyblygrwydd i wneud hynny’n ddiogel, ac ar gyngor y Prif Swyddog Meddygol. Byddai cael cynllun o’r fath yn helpu i roi digon o amser i awdurdodau lleol ac ysgolion i baratoi, a byddai’n helpu i sicrhau staff, dysgwyr, a’u teuluoedd o’r ffordd ymlaen.”

-DIWEDD-

Gyda lefelau trosglwyddo’r coronafeirws yn parhau i gynyddu ledled Cymru, ac ansicrwydd ynghylch pa effaith y gallai hynny ei chael ar lefelau staffio ysgolion dros gyfnod y Nadolig, bydd rhywfaint o hyblygrwydd ar ddechrau'r tymor. Fodd bynnag, ein blaenoriaeth o hyd yw amharu cyn lleied â phosibl ar addysg ein plant a'n pobl ifanc, a dysgu wyneb-yn-wyneb ddylai ddigwydd yn ddiofyn oni bai bod rhesymau iechyd a diogelwch clir dros symud i ddysgu o bell.

I'r rhan fwyaf o'n dysgwyr bydd y tymor ysgol newydd yn dechrau ar 4 Ionawr, er y bydd rhai ysgolion wedi cynllunio diwrnodau HMS yn yr wythnos gyntaf hon. Wrth i ysgolion asesu eu lefelau staffio cyn, ac yn ystod, yr wythnos gyntaf, rydym yn disgwyl y bydd ysgolion yn darparu dysgu wyneb-yn-wyneb i'r rhan fwyaf o'u disgyblion erbyn 11 Ionawr, gan ddychwelyd yn llawn yn y dyddiau cyn 18 Ionawr ar yr hwyraf.

Pan fydd ysgol wedi symud i ddysgu o bell oherwydd amgylchiadau lleol eithriadol a phenodol, bydd disgwyl i awdurdodau lleol ac ysgolion wneud trefniadau i ddysgwyr sy'n agored i niwed a phlant gweithwyr hanfodol (gan gynnwys staff ysgol) fynychu, fel sy'n digwydd ar hyn o bryd. 

Dywedodd llefarydd ar ran CLlLC:

“Bydd y cynllun i ddychwelyd i ysgolion ym mis Ionawr yn rhoi rhywfaint o sicrwydd, tra hefyd yn caniatáu hyblygrwydd i ystyried amgylchiadau lleol.

“Mae ymateb athrawon, staff ysgol, dysgwyr a rhieni a gofalwyr wedi bod yn rhyfeddol drwy gydol y flwyddyn heriol hon. Nid yw wedi bod yn hawdd, a diolchwn iddynt am eu hamynedd a'u dyfalbarhad parhaus i helpu i gadw ein cymunedau'n ddiogel.

“Er mwyn helpu i leihau lledaeniad cyflym y feirws, rhaid i bob un ohonom barhau i wneud popeth o fewn ein gallu i amddiffyn ein hunain, ein gilydd a'n cymunedau.”

Dywedodd llefarydd ar ran Llywodraeth Cymru:

“Rydyn ni i gyd yn cydnabod bod hwn yn gyfnod na welwyd ei debyg o'r blaen, a bod yn rhaid inni fod yn hyblyg o ran sut rydym yn ymateb i'r effaith y mae'r feirws yn ei chael ar ein cymunedau. 

“Drwy gytuno i fod yn hyblyg yn ystod pythefnos cyntaf y tymor ysgol newydd ym mis Ionawr, gall ein hysgolion roi trefniadau cymesur ar waith sy'n adlewyrchu eu hamgylchiadau penodol ac sy'n cael eu harwain gan ystyriaethau iechyd a diogelwch y cyhoedd.  

“Rydyn ni’n gwybod bod ein plant a'n pobl ifanc yn dysgu orau pan fyddant yn yr ystafell ddosbarth, yn derbyn gwersi wyneb-yn-wyneb, felly mae'n rhaid i unrhyw fesurau a roddwn ar waith geisio tarfu cyn lleied â phosibl ar eu haddysg.”

Dywedodd y Gweinidog yn glir, diolch i ymdrechion staff addysg ledled y wlad, fod ysgolion a cholegau yn fannau diogel, gyda bron i hanner holl ysgolion Cymru heb gael unrhyw achosion o covid ers mis Medi.

Fodd bynnag, cydnabyddir y gallai’r ffaith fod lleoliadau addysg ar agor gyfrannu at gymysgu ehangach y tu allan i’r ysgol a’r coleg.

Wrth wneud y penderfyniad, roedd y Gweinidog yn teimlo ei bod yn bwysig cael 'cyfarwyddyd clir, cenedlaethol' i dynnu pwysau oddi ar ysgolion a cholegau unigol, awdurdodau lleol, rhieni a gofalwyr.

Dywedodd y Gweinidog fod ei phenderfyniad yn dilyn cyngor arbenigol gan Brif Swyddog Meddygol Cymru sy’n dangos bod sefyllfa iechyd y cyhoedd yng Nghymru yn dirywio.

Mae'r data Profi, Olrhain, Diogelu diweddaraf yn dangos bod cyfraddau Covid-19 wedi cynyddu ymhellach ledled Cymru a'u bod bellach wedi pasio 370/100k gydag 17% o brofion yn bositif.

Mae'r gyfradd R yng Nghymru wedi cynyddu i 1.27 gydag amser dyblu o ddim ond 11.7 diwrnod.

Fel y digwyddodd yn ystod y cyfnod atal byr, bydd disgwyl i awdurdodau lleol ac ysgolion ystyried pa ddarpariaeth fyddai’n briodol i ddysgwyr agored i niwed, a gallai hyn gynnwys dysgu ar y safle.

Dywedodd y Gweinidog Addysg Kirsty Williams: "Bob dydd, rydyn ni’n gweld mwy a mwy o bobl yn cael eu derbyn i'r ysbyty gyda symptomau’r coronafeirws.

"Mae'r feirws yn rhoi pwysau sylweddol a pharhaus ar ein gwasanaeth iechyd ac mae'n bwysig ein bod i gyd yn gwneud ein rhan i osgoi ei drosglwyddo.

"Yn ei gyngor i mi heddiw, mae'r Prif Swyddog Meddygol yn argymell y dylid symud tuag at ddysgu ar-lein ar gyfer disgyblion ysgolion uwchradd cyn gynted ag y bo'n ymarferol.

"Gallaf gadarnhau felly y dylid symud tuag at ddysgu ar-lein ar gyfer disgyblion ysgolion uwchradd a myfyrwyr coleg o ddydd Llun yr wythnos nesaf ymlaen.

"Rydym yn cydnabod, fel y gwnaethom yn ystod y cyfnod atal byr, ei bod yn anos i blant oedran cynradd ac ysgolion arbennig ymgymryd â dysgu hunangyfeiriedig.

“Dyna pam rydyn ni’n annog ysgolion cynradd ac ysgolion arbennig i barhau i aros ar agor.

"Ar ôl siarad ag arweinwyr addysg lleol, rwy'n hyderus bod gan ysgolion a cholegau ddarpariaeth ddysgu ar-lein ar waith.

“Bydd hyn hefyd yn bwysig o ran sicrhau bod myfyrwyr gartref yn ystod y cyfnod hwn, gan ddysgu ac aros yn ddiogel.

"Yn bendant, ac mae hyn yn bwysig iawn, dylai plant fod gartref.

"Nid gwyliau Nadolig cynnar yw hwn, gwnewch bopeth o fewn eich gallu i leihau eich cysylltiad ag eraill.”

"Mae'r teulu addysg yng Nghymru wedi tynnu ynghyd gymaint o weithiau eleni i wneud gwahaniaeth gwirioneddol i gwrs y feirws hwn ac yn y pen draw i achub bywydau, ac rwy'n gwybod y gallwn wneud yr un peth eto.

"Gyda'n gilydd gallwn ddiogelu Cymru."

Dywedodd y Cynghorydd Ian Roberts (Sir Y Fflint), Llefarydd CLlLC dros Addysg:

“Rydyn ni’n gweld cynnydd pryderus yn niferoedd y cyfradd achosion Covid pob dydd sy’n rhoi mwy a mwy o bwysau ar ein gwasanaeth iechyd a thimau Profi, Olrhain, Diogelu. Ar gyngor y Prif Swyddog Iechyd ac yn dilyn trafod estynedig gyda’r Gweinidog ac undebau dysgu, bydd ysgolion uwchradd yn symud i ddysgu o bell o ddydd Llun.”

“Mae’r sefyllfa o ran coronafeirws yng Nghymru yn ddifrifol. Allwn ni ddim pwysleisio digon y dylai plant aros gartref a pheidio â chymysgu gyda’u ffrindiau neu eraill yn y gymuned i osgoi’r risg o ledaenu’r haint. Er y bydd ysgolion uwchradd yn cau, bydd y dysgu yn parhau ar-lein.”

“Trwy gydol y flwyddyn heriol hon, mae athrawon, staff ysgol, dysgwyr, a rhieni a gofalwyr wedi ymateb yn eithriadol. Dyw hi heb fod yn hawdd, a rydyn ni’n diolch iddyn nhw i gyd am eu amynedd a’u dyfalbarhad parhaus i gadw ein cymunedau’n saff.”

DIWEDD

Bellach fod y darlun llawn o ran canlyniadau lefel ‘A’ ac UG o amgylch Cymru’n gliriach, mae CLlLC yn credu fod y dull a fabwysiadwyd gan Gymwysterau Cymru - y rheoleiddwyr wrth bennu graddau lefel ‘A’ ac UG wedi bod yn fympwyol ac wedi canolbwyntio ar anghenion sefydliadau yn hytrach na dysgwyr unigol. Mae wedi creu dryswch a phryder ac wedi bod yn annheg. Nid yw wedi rhoi’r canlyniadau roedd dysgwyr unigol wedi eu disgwyl ac y byddent yn debyg o’u cyflawni pe baent wedi sefyll yr arholiadau. Mae angen i ni roi dysgwyr wrth galon y broses ac ymddiried yn y proffesiwn dysgu, gan nad oes neb yn adnabod y dysgwyr a'u perfformiad yn well na’u hathrawon.

Rhaid datrys y mater hwn ar fyrder er mwyn galluogi myfyrwyr lefel A o Gymru i gael gafael ar leoedd mewn prifysgolion cyn gynted â phosibl ac osgoi'r un sefyllfa rhag codi gyda chanlyniadau TGAU yn ddiweddarach yr wythnos hon.

Dywedodd y Cyng Ian Roberts, Llefarydd Addysg CLlLC:

“Mi wnes i â’r Arweinydd CLlLC gwrdd â’r Gweinidog Addysg fore dydd Iau, ac mi wnaethom dynnu sylw at anghysonderau a phryderon lleol a oedd yn dod i’r amlwg; yn amlwg, nid pryderon lleol yn unig yw’r rhain ond mae materion systematig ac rydym felly’n galw am adolygiad brys o raddau, ac y dylid dyfarnu canlyniadau TGAU ddydd Iau yn seiliedig ar Raddau a Asesir gan yn Ganolfan).”

“Mi wnes i, ac Aelodau Cabinet ar gyfer Addysg gwrdd â CBAC a Chymwysterau Cymru yn gynharach yn yr haf a chodom bryderon a cheisio sicrwydd ynghylch tegwch y system arfaethedig. Roedd gennym bryder penodol o ystyried mai rhan o’r dystiolaeth fyddai’n cael ei defnyddio oedd data a pherfformiad hanesyddol a fyddai’n ffafrio dysgwyr ac ysgolion lle'r oedd perfformiad cadarn, ond byddai'n dirywio canlyniadau ar gyfer dysgwyr unigol lle nad oedd perfformiad eu hysgolion yn dda yn y gorffennol. Byddwn yn bwydo ein barn yn ystod trafodaethau Pwyllgor Plant, Pobl Ifanc ac Addysg y Senedd a fydd yn cael ei ailymgynnull yfory.”

Mae CLlLC hefyd yn galw am adolygiad o Gymwysterau Cymru ac a yw’r sefydliad yn addas at y diben.

-Diwedd -

Bydd y papur, sy'n cynnwys y cyngor, yn cael ei gyhoeddi heddiw.

Cyhoeddodd y Gweinidog y canlynol:

• Bydd ysgolion yn dychwelyd i gapasiti llawn gydag elfen gyfyngedig yn unig o gadw pellter cymdeithasol oddi mewn i grwpiau cyswllt.
• Wrth weithredu’n llawn, dylai grŵp cyswllt gynnwys tua 30 o blant. Bydd rhywfaint o gymysgu uniongyrchol ac anuniongyrchol rhwng plant mewn gwahanol grwpiau cyswllt hefyd yn amhosibl ei osgoi, fel ar gludiant, wrth dderbyn addysg arbenigol neu oherwydd cyfyngiadau staffio.
• Dylai pob ysgol barhau i fod yn “Ddiogel Rhag Covid” – wedi cynnal asesiadau risg a lliniaru unrhyw risg gyda chyfuniad o fesurau rheoli fel hylendid dwylo ac arwynebau, systemau un ffordd ac ati.
• Os yw gwybodaeth rybuddio gynnar yn dangos digwyddiad neu achosion lleol, dylai’r ysgolion cyfagos weithredu mesurau cyfyngu priodol.       
• Bydd cyflenwad o becynnau profi cartref ar gael ym mhob ysgol.

Cadarnhaodd y Gweinidog y bydd tymor yr hydref yn dechrau ar Fedi 1 ac y dylai ysgolion sy’n gallu croesawu’r disgyblion i gyd o ddechrau’r tymor wneud hynny.

Bydd cyfnod o hyblygrwydd i gydnabod y bydd ysgolion eisiau canolbwyntio ar rai grwpiau blwyddyn â blaenoriaeth, fel y rhai sydd newydd ddechrau mewn ysgolion uwchradd, y rhai sy’n sefyll arholiadau yr haf nesaf neu’r rhai sydd yn y dosbarthiadau derbyn. Bydd hyn hefyd yn rhoi amser, hyd at bythefnos, ar gyfer unrhyw gynllunio ac ad-drefnu. Bydd canllawiau pellach yn dilyn ar addysg feithrin, oherwydd y cymhlethdodau unigryw a'r goblygiadau pellach i ddysgwyr iau.

Cadarnhaodd y Gweinidog hefyd y bydd canllawiau gweithredol a dysgu diwygiedig yn cael eu cyhoeddi yr wythnos nesaf. Mae swyddogion addysg y Llywodraeth yn cael cefnogaeth gyda’r gwaith hwn gan awdurdodau lleol, penaethiaid, swyddogion iechyd cyhoeddus, undebau athrawon ac ymarferwyr addysg. Amlinellodd y Gweinidog y cynlluniau oriau yn unig ar ôl cadarnhau y bydd Llywodraeth Cymru yn sicrhau bod £29m ar gael i ‘recriwtio, adfer a chodi safonau’ yn ysgolion Cymru fel ymateb i effaith y pandemig, sydd i’w theimlo o hyd.

Wrth siarad ym mriff dyddiol Llywodraeth Cymru heddiw, bydd y Gweinidog Addysg Kirsty Williams yn dweud:

"Rydyn ni’n gwybod bod Covid-19 wedi achosi difrod difrifol, yn enwedig i’n pobl ifanc. Rwy’ wedi dweud drwy gydol y pandemig mai’r flaenoriaeth yw darparu cymaint â phosib o addysg gan amharu cyn lleied â phosib ar ein pobl ifanc.

"Mae pob penderfyniad wedi bod yn seiliedig ar yr wybodaeth wyddonol a meddygol ddiweddaraf. Diolch i ymagwedd ofalus Cymru, mae presenoldeb Covid yn ein cymunedau yn dirywio. Gan ddisgwyl y bydd hyn yn parhau, y cyngor rwy’ wedi ei dderbyn yw y gall ysgolion baratoi i agor ym is Medi gyda’r holl ddisgyblion yn bresennol."

Wrth gyfeirio at y cyllid ychwanegol a gyhoeddwyd, dywedodd y Gweinidog:

"Byddwn yn recriwtio, yn adfer ac yn parhau i godi safonau. Gyda'r cyllid hwn, byddwn yn recriwtio'r hyn sy’n cyfateb i 600 o athrawon ychwanegol a 300 o gynorthwywyr addysgu drwy gydol y flwyddyn ysgol nesaf. Byddwn yn targedu cymorth ychwanegol at Flynyddoedd 11, 12 a 13, yn ogystal â dysgwyr difreintiedig ac agored i niwed o bob oed.

"Gallai'r pecyn cymorth, a ddarperir ar lefel ysgol, gynnwys cymorth hyfforddi ychwanegol, rhaglenni dysgu personol ac amser ac adnoddau ychwanegol ar gyfer disgyblion y blynyddoedd sy'n sefyll arholiadau. Ni ddylem fyth ostwng ein disgwyliadau ar gyfer unrhyw un o'n pobl ifanc, ni waeth beth yw eu cefndir. Gyda’n gilydd, byddwn yn parhau i godi safonau ar gyfer pawb, lleihau’r bwlch cyrhaeddiad a sicrhau bod gennym ni system sy’n ffynhonnell o falchder a hyder ymhlith y cyhoedd."

Dywedodd y Cynghorydd Ian Roberts, llefarydd CLlLC ar Addysg:

"Ers i ysgolion gau ar ddechrau’r argyfwng, mae nifer o blant a phobl ifanc wedi bod yn teimlo’n bryderus am golli cyfleoedd dysgu a methu gweld eu ffrindiau. Bydd cynllun y Gweinidog heddiw yn galluogi ysgolion i ailagor eu dosbarthiadau yn ddiogel o fis Medi ymlaen. Bydd awdurdodau lleol yn gweithio’n agos gyda’r ysgolion er mwyn sicrhau bod y trefniadau angenrheidiol yn eu lle i gadw at ganllawiau Llywodraeth Cymru.

"Mae’n hysgolion wedi cael eu taro’n ddifrifol yn ystod y pandemig hwn, ac rydym yn croesawu’r £29m y mae’r Gweinidog wedi ei addo ar gyfer cymorth penodol i gyfyngu ar effaith yr ychydig fisoedd diwethaf ar ddisgyblion. Byddwn yn parhau i weithio gyda’n gilydd, mewn partneriaeth er mwyn sicrhau’r profiadau dysgu gorau ac mwyaf diogel posib i’n plant a’n pobl ifanc, yn arbennig dan amgylchiadau mor heriol."

Wrth nodi Wythnos Gwaith Ieuenctid eleni, mae llywodraeth leol wedi cydnabod sut mae gweithwyr ieuenctid wedi addasu yn gyflym i sicrhau eu bod yn gallu darparu cefnogaeth i bobl ifanc yn eu cymunedau. Trwy ystod o gyfleon dysgu, a gweithgareddau cymdeithasol rhithiol, mae nhw wedi bod yn allweddol i helpu pobl ifanc ddeall canllawiau gan Lywodraeth Cymru ac i’w hannog nhw i gydymffurfio.

Dywedodd y Cynghorydd Ian Roberts (Sir Y Fflint), Llefarydd CLlLC dros Addysg:

“Mae’r misoedd diwethaf wedi bod yn gyfnod dryslyd i’n pobl ifanc ni. Er y llu o heriau, mae gweithwyr ieuenctid wedi dod i’r adwy i’w cefnogi nhw mewn amryw o ffyrdd. O gynnal cwisiau a gweithgareddau rhyngweithiol ar-lein, i helpu i staffio hybiau gofal plant ac i godi ymwybyddiaeth o ganllawiau’r llywodraeth, mae nhw wedi chwarae rhan bwysig mewn amgylchiadau anodd.

“Pob blwyddyn, mae Wythnos Gwaith Ieuenctid yn rhoi cyfle i ni i ddiolch i’r gweithwyr sydd yn helpu i gefnogi a datblygu ein pobl ifanc. Eleni, mae eu gwaith wedi bod yn bwysicach nag erioed. Rydyn ni’n ddiolchgar iawn iddyn nhw i gyd am eu hymroddiad a’u hymrwymiad yn y gwaith mae nhw wedi ei wneud, ac y byddan nhw’n parhau i’w wneud dros y misoedd i ddod.”

-DIWEDD-

“Mae’r ffordd hon ymlaen yn rhoi cyfle i bob plentyn i gael gweld eu ffrindiau ac athrawon wyneb-i-wyneb, o fewn niferoedd cyfyngedig dros gyfnod o bedair wythnos, mewn ysgolion a fydd wedi cael eu teilwra’n sylweddol ar gyfer pellhau cymdeithasol. Mae’n gyfle gwerthfawr dros  ben i ddisgyblion i ddod i’r ysgol a dal ati i ddysg dros wythnosau olaf y tymor, sydd yn bwysig i sicrhau y bydd disgyblion, teuluoedd, ac athrawon dysgu a staff ysgol fel eu gilydd yn barod yn feddyliol, emosiynol ac yn ymarferol ar gyfer profiad tebyg ym mis Medi.

“Sicrha’r cynllun na fydd rhieni yn cael eu cosbi am beidio derbyn y cynnig yma oherwydd unrhyw bryderon posib o ran diogelwch – bydd presenoldeb yn wirfoddol.

“Bydd awdurdodau lleol, prifathrawon ac undebau dysgu yn trafod yr anghenion gweithredol i gyflwyno’r cynllun yma mewn lleoliadau ysgol unigol.”

Dywedodd y Cynghorydd Andrew Morgan (Rhondda Cynon Taf), Arweinydd CLlLC:

“Rydyn ni’n croesawu’r dull gofalus ac ystyriol yma gan y Gweinidog heddiw. Bydd awdurdodau lleol yn cymryd amser i weithio trwy manylion y canllawiau i sicrhau bod y trefniadau perthnasol i gyd yn eu lle. Mae awdurdodau lleol, Llywodraeth Cymru ac undebau addysg i gyd wedi cydweithio dros yr wythnosau diwethaf ar ffordd ymlaen sydd wrth fodd pawb.

“Mae gennym ni dair wythnos a hanner hyd nes y bydd y cynllun yn dod yn fyw, sy’n rhoi cyfle i ni i gyd i weithio gyda’n gilydd i roi’r trefniadau angenrheidiol mewn lle mewn ysgolion i groesawu disgyblion ar sail wirfoddol.”

-DIWEDD-

NODIADAU I OLYGYDDION: Ceir rhagor o fanylion am gynllun y Gweinidog Addysg yma: https://llyw.cymru/dod-ir-ysgol-dal-ati-i-ddysgu-paratoi-ar-gyfer-yr-haf-mis-medi